Als vertegenwoordigers van Jodendom, Christendom en Islam willen wij onze verantwoordelijkheid nemen in de Nederlandse samenleving en voor de wereldwijde gemeenschap. Wij hopen dat onze levensovertuiging een positieve bijdrage kan leveren aan de kwaliteit en de toekomst van onze samenleving. Zoals wij vorig jaar ingingen op de vragen van vrede en respect, richten wij nu onze aandacht op de toekomst van mens en natuur in hun onderlinge verwevenheid, als schepping van God.

Bij de aanvang van een nieuw jaar en een nieuw decennium vanuit de gangbare westerse tijdsrekening (islam en jodendom hanteren daarnaast een eigen kalender) willen en kunnen wij als religies die geloven in God als schepper van deze aarde niet voorbijgaan aan één van de grootste problemen waarmee de mensheid in deze eeuw wordt geconfronteerd: de klimaatverandering. Rond de conferentie in Kopenhagen hoorden we woorden als: 'het redden van de mensheid' en het 'redden van de aarde'. Het zijn woorden die voor ons ook een diepe religieuze lading en betekenis hebben. De oplossing van het klimaatprobleem raakt aan de houding van mensen en de achterliggende waarden en normen. Het is ten diepste een moreel, ethisch en spiritueel probleem. Bij verwaarlozing van deze dimensie raakt een oplossing verder uit zicht.

Onze verbondenheid als monotheïstische religies zien wij in dit verband beschreven en verbeeld in de persoon van Noach. Wij beroepen ons vanuit onze tradities op Abraham als vader van alle gelovigen. Aan het verbond met Abraham gaat echter het verbond met Noach (Noah, Nuh) nog vooraf, een verbond niet alleen met de mens, maar met al wat leeft. Noach belichaamt voor ons de houding van gerechtigheid en verantwoordelijkheid voor heel de schepping, in het zicht van een dreigende ondergang. Zijn naam betekent 'troost'. Hij laat door zijn houding en gedrag zien hoe hoop die door de diepte is heen gegaan bijdraagt aan een vernieuwing van de schepping. Zo symboliseert hij onze hoop.

De klimaatconferentie in Kopenhagen heeft niet aan de verwachtingen beantwoord. Wij willen echter niet voorbij zien aan een aantal positieve ontwikkelingen, zoals de brede erkenning dat het probleem in ieder geval voor een groot deel door menselijk handelen veroorzaakt wordt en dat de temperatuurstijging niet meer dan 2 graden mag stijgen. Deze situatie stelt ons als religieuze organisaties des te meer voor de taak om binnen onze gemeenschappen de vragen van hoop en wanhoop, verantwoordelijkheid en het vluchten daarvoor, binnen een gelovig, spiritueel en moreel kader aan de orde te blijven stellen. Het niet slagen van de conferentie doet de urgentie daarvan alleen maar toenemen. Wij realiseren ons dat een vernieuwde visie op de verhouding God, mens en natuur, gericht op een leefbare toekomst, noodzakelijk is. Daaruit kan een nieuwe stijl van leven voortkomen.

In de aanloop naar de conferentie in Kopenhagen zijn door geloofsgemeenschappen afzonderlijk en in interreligieus verband een aantal dringende verlangens uitgesproken: De erkenning dat de oplossing niet alleen op technisch en economisch niveau gezocht moet worden, maar ook cultureel, moreel en religieus. De opwarming mag maximaal 2 graden zijn, waarbij eerder een bijstelling naar beneden dan naar boven nodig is. Zo niet dan zullen vele planten- en dierensoorten direct bedreigd worden met uitsterven. Wat menselijke slachtoffers betreft zullen de ontwikkelingslanden, en groepen daarbinnen zoals kleine eiland staten, inheemse volken en vrouwen en kinderen de eerste slachtoffers zijn. De rijke landen zullen verreweg de grootste reductie van uitstoot voor hun rekening moeten nemen en de ontwikkelingslanden moeten bijstaan bij de kostbare aanpassing aan de klimaatverandering. Het vrij beschikbaar stellen van de daarvoor benodigde en al beschikbare technologie kan daaraan een bijdrage leveren.

Wij blijven na Kopenhagen hiervoor aandacht vragen. Wij blijven onze overheid aanspreken op hun voornemen om in 2020 een minimale reductie van 30 % tot stand te brengen en binnen de zich nieuw vormende internationale machtsverhoudingen te zoeken naar overlegvormen die de meest kwetsbare mensen, planten en dieren het recht op leven blijven gunnen en garanderen.

Wij willen voor alles onze eigen geloofsgemeenschappen blijven aanspreken vanuit een gedeelde aandacht voor gerechtigheid en verantwoordelijkheid.

Gerechtigheid. In Kopenhagen was in demonstraties het meest gehoorde woord 'klimaatgerechtigheid'. Bij het klimaatprobleem staat de verdelingsvraag centraal: wie mag nog groeien met uitstoot van CO 2, wie moet minderen en wie draagt de kosten van de aanpassing voor wie dat niet kunnen opbrengen? Deze vraag verbindt zich met de 'klimaatschuld': moeten de landen die tot nu toe door hun leefwijze het probleem veroorzaakt hebben niet ook verreweg het meeste bijdragen aan de oplossing? Wij willen vanuit onze religieuze tradities deze vragen consequent onder ogen zien en daarbij onze stijl van leven onder kritiek stellen en veranderen.

Verantwoordelijkheid. Verantwoordelijkheid voor onze medemensen en de ons omringende schepping, nu en in de toekomst, is voor ons een centrale opgave vanuit ons geloof. Wij nemen die verantwoordelijkheid in het besef dat wij de toekomst niet kunnen maken en beheersen. De klimaatcrisis confronteert ons met de kwetsbaarheid van ons bestaan. Onzekerheid over de ernst en omvang van de klimaatverandering mag niet leiden tot een afwachtende houding. Uitgangspunt voor onze verantwoordelijkheid is wat wij als goed in relatie tot God, mensen en schepping hebben leren verstaan. Dat goede doen wij en daaraan willen wij vasthouden, los van het gedrag van anderen en de kans op berekenbaar succes. Dit engagement en de trouw van God vormen de grond van onze hoop.

Het verbond met Noach en de verplichtingen die daarbij horen hebben een universele strekking. Het gaat niet alleen de gelovigen aan die hem een belangrijke plaats in hun traditie hebben gegeven. Het gaat om alle mensen. Zo is onze hoop universeel: voor de mens en het geheel van Gods schepping. Tot deze universaliteit roept ook het 'Handvest van de aarde' (1994) op: 'Het aardse milieu met zijn eindige hulpbronnen is een gemeenschappelijke zorg van alle volkeren. De bescherming van de levenskracht, verscheidenheid en schoonheid van de aarde is een heilige plicht'. Alleen het respectvolle vertrouwen dat mensen deze plicht willen erkennen en vervullen kan helpen een weg te openen naar een gezamenlijk toekomst.