De maandelijkse column heeft dit keer een gast-columnist Henk Spit in het thema Gedenken.
Gedenken
Dat de kerk niet alleen voor kerkdiensten op zondag gebruikt wordt weet u. Naast de algemene christelijke feestdagen (Kerst, Witte Donderdag, Goede Vrijdag, Stille Zaterdag) wordt de kerk ook gebruikt voor rouw- en trouwdiensten. Over die rouwdiensten wil ik het hier hebben.
Er is iets vreemds aan de hand met rouwdiensten. Volgens de kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland valt een rouwdienst niet exclusief onder de ambtelijke handelingen van een predikant. Met andere woorden: een ander (ambtsdrager of niet) kan de rouwdienst ook leiden. Het is ook geen sacrament, zoals het huwelijk dat bijvoorbeeld wel is.
Je zou kunnen zeggen dat de PKN zo’n rouwdienst minder van belang vindt dan een zondagse dienst, een doop of avondmaalsviering. Maar dat is niet het geval. De kerkorderegels geven vooral aan dat er voor een rouwdienst meer ruimte is als het gaat om invulling, begeleiding en pastorale insteek. Vooral dat laatste is belangrijk. Juist in een rouwdienst klopt het pastorale hart van de kerk. De insteek is altijd het leven van de overledene, de herinneringen aan hem of haar, de mens die hij of zij was en nog altijd mag zijn bij God. En in die levensverhalen ontbreekt ook het verhaal van de Eeuwige niet. Dat blijft het kader van zo’n dienst, niet als beperking maar juist als een verrijking. Door de naam van de geliefde gestorvene te noemen voor Gods aangezicht wordt iets zichtbaar van Gods liefde, van Zijn licht dat schijnt in de duisternis, ook als het levenslicht is geweken.
Het zijn juist de levensverhalen die verteld worden door familie, kinderen, vrienden die mij zo raken tijdens zo’n dienst. Het leven van degene van wie we afscheid nemen wordt met veel gevoel, verdriet en toch ook met humor uitgetekend. Herinneringen komen op, het leven wordt gevierd.
Wat mij ook telkens weer ontroert is het noemen van de naam bij de doopgedachtenis. Hij of zij is gedoopt, zijn of haar naam werd genoemd voor Gods aangezicht, in het geloof en vertrouwen dat deze mens door God gezien en gezegend wordt. Zijn naam wordt aan dit kind verbonden. ‘Je hebt al een naam maar je krijgt er een bij door dit feest’, zingen we vaak. En zo is het ook. Verbonden met God en verbonden met zijn gemeente, dat is wat we met de doop willen zeggen aan het begin van het nieuwe leven.
En dan klinkt aan het einde van het aardse leven opnieuw die naam. ‘Ooit ben je gedoopt, ooit heeft God zijn hand over jou uitgestrekt. En nu noemen we opnieuw jouw naam, de naam die in Gods handpalm staat gegrift. Hij laat niet los het mensenkind dat Hij begonnen is’.
De cirkel van het leven is rond. Je naam gaat niet verloren, nooit. Geborgen ben je, in de herinnering van mensen, de verhalen die er te vertellen zijn. En in de aanwezigheid van de Eeuwige, die trouw blijft.
Aan het einde van het kerkelijk jaar komt dat allemaal samen. We vieren dan Eeuwigheidszondag. De gedachtenisdienst waarin we de gemeenteleden gedenken die in het achterliggende jaar zijn overleden. Dat doen we samen met familieleden. En ook dan wordt de naam van de dierbare overledene genoemd. De volledige naam, waarmee hij of zij ook gedoopt is. En als hij of zij niet gedoopt is, ook dan geldt: in die naam ben je gekend en heb je geleefd en die naam mag hier klinken. Je bent gekend, ook al ben je gestorven. Gekend bij mensen, gekend bij God.
En bij het noemen van de naam wordt een kaars aangestoken. Licht ontstoken aan het Paaslicht. Omdat we geloven dat zelfs in het diepste donker Gods licht schijnt.
Dat we het leven mogen vieren in het vertrouwen dat wie uit dit leven valt, opgevangen wordt in Gods liefdevolle handen.
ds. Henk Spit