Dit jaar behandelen de predikanten in de rubriek ‘ter overweging’ tien deugden voor het moderne leven.  Deze keer: zelfbewustzijn.

Een deugd is een kwaliteit van leven waarin je je kunt oefenen. Hoe kun je een beter mens worden? Mijn eerste gedachte bij de door Alain de Botton aangedragen deugd van het zelfbewustzijn was: misschien mag het juist wel eens wat minder. We lijken ons meer dan ooit bewust van onszelf en worden ook die kant opgeduwd, om maar iemand te zíjn. We maken er iets al te moois van op Facebook, vragen gemakkelijker respect dan we het geven, stappen op hoge hakken door de stilte in de kerk.

rembrandt-wtenbogaerd-det
In 1633 schilderde Rembrandt het fabelachtige Portret van Johannes Wtenbogaert (1557-1644).

De invalshoek van De Botton is anders en komt eerder in de buurt van wat ik zelfkennis zou noemen. Hij zegt: ’Jezelf kennen is proberen anderen niet de schuld te geven van je eigen moeilijkheden of stemmingen; een besef hebben van wat er binnenin je gaande is, en van wat in feite toebehoort aan de wereld.’ Interessant hoe hij het kennen van jezelf onmiddellijk in relatie met anderen ziet, en wel zo dat je onderzoekend, kritisch naar jezelf kijkt. Tegen de afschuif- en afrekencultuur in. Tegen de opgepoetste ego’s in. Daar kijken we in kerk en geloof niet zo van op: het is zo’n wezenlijk (en lastig) onderdeel om te kijken hoe je er als mens voor staat en of je een beetje in de buurt van Gods bedoeling met de schepping komt. We kennen de woorden van Jezus over de splinter en de balk (Mt 7,3-5). We kennen de psalmen waarin we ons gekend weten, dieper dan wij onszelf ooit kennen.

Dat is toch een verschil met De Botton, het vertrouwen dat we nooit uit de genade van God kunnen vallen. Onze zoektocht naar wie we kunnen en moeten zijn in de wereld is ingebed in de gunnende liefde van God. Dat geeft vrijmoedigheid, om zelf bewust te zijn. En zo ook de wereld te peilen, de processen die daar gaande zijn en raken aan ons bestaan.

Hiermee wil ik niets van de woorden van Alain de Botton afdoen. Ze vormen een verrijkende aanvulling in een tijd waarin de taal van het geloof vaak niet verstaan wordt. Om betere mensen te worden middenin een verwarde wereld.

ds. Saar Hoogendijk